Θεοδώρα Νιώπα: Ένα ασφαλές καταφύγιο για τους εφήβους το Κέντρο Αρωγής και Ενδυνάμωσης Εφήβων

Τα εγκαίνια του Κέντρου Αρωγής & Ενδυνάμωσης Εφήβων (ΚΑΕΕ) της Πρωτοβουλίας για το Παιδί αποτέλεσαν κάτι πολύ περισσότερο από την έναρξη λειτουργίας μιας νέας δομής. Ήταν η κορύφωση μιας διαδρομής δεκαοκτώ ετών συνεχούς προσφοράς, αγώνα και εξέλιξης, όπως ανέδειξε με τη βαθιά ανθρώπινη και ουσιαστική ομιλία της η διευθύντρια του Κέντρου, Θεοδώρα Νιώπα.

Από τα πρώτα κιόλας λόγια της, έδωσε το στίγμα της φιλοσοφίας που διαπερνά το έργο της οργάνωσης, θυμίζοντας τη φράση του ιδρυτή της, Αριστοτέλη Σιδηρόπουλου: «Ακόμη κι ένα παιδί να σώσουμε, έχουμε πετύχει τον σκοπό μας». Μια φράση που, όπως τόνισε, εξακολουθεί να αποτελεί τον ηθικό πυρήνα κάθε δράσης της Πρωτοβουλίας για το Παιδί.

Η κ. Νιώπα εξήγησε ότι η δημιουργία του ΚΑΕΕ δεν γεννήθηκε από την επιθυμία να προστεθεί ακόμη μία κοινωνική δομή, αλλά από τις πραγματικές ιστορίες παιδιών που αναζητούσαν μια δεύτερη ευκαιρία. Ιστορίες εφήβων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη βία, την παραβατικότητα, την εκμετάλλευση, τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη χρήση ουσιών, τους κινδύνους του διαδικτύου και τις συγκρούσεις μέσα στο ίδιο τους το σπίτι.

Όπως υπογράμμισε, μέσα από τη διαχείριση δεκάδων δύσκολων περιστατικών έγινε φανερό ότι πίσω από ένα παιδί με παραβατική ή δύσκολη συμπεριφορά κρύβεται, τις περισσότερες φορές, ένα παιδί που έχει βιώσει τραύμα, απώλεια, οικογενειακή δυσλειτουργία ή κοινωνική απομόνωση. Συχνά, αυτά τα παιδιά έγιναν ορατά στις υπηρεσίες της ποινικής δικαιοσύνης όχι μέσα από τις ανάγκες που δημιούργησαν τα τραύματά τους, αλλά μέσα από τις πράξεις τους.

«Το νόημα του ΚΑΕΕ», ανέφερε χαρακτηριστικά, «είναι να δούμε τον έφηβο πριν χαθεί πίσω από την ετικέτα των πράξεών του. Να κατανοήσουμε τι έχει προηγηθεί στη ζωή του, τι συμβαίνει γύρω του και ποιες σχέσεις τον στηρίζουν ή τον εκθέτουν σε κίνδυνο».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο πρόγραμμα που υλοποιήθηκε με την υποστήριξη του Ιδρύματος Matilda την περίοδο 2021-2024, το οποίο επέτρεψε στην Πρωτοβουλία για το Παιδί να αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο δίκτυο πρόληψης και παρέμβασης στην κοινότητα, με δράσεις streetwork, χαρτογράφηση αναγκών, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, νομική συμβουλευτική και συνεργασία με φορείς.

Τα αποτελέσματα, όπως είπε, αποτυπώνουν το εύρος της προσπάθειας: περισσότεροι από 500 ανήλικοι προσεγγίστηκαν μέσα από δράσεις streetwork, 50 παιδιά κάτω των 16 ετών υψηλού κινδύνου υποστηρίχθηκαν συστηματικά από διεπιστημονική ομάδα, πάνω από 300 ανήλικοι, ενήλικες και μέλη οικογενειών έλαβαν συμβουλευτική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη, 70 παιδιά δέχθηκαν νομική βοήθεια, ενώ περίπου 2.000 μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ενημερώθηκαν για τις κοινωνικές και ποινικές διαστάσεις της εφηβικής παραβατικότητας. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν σχεδόν 2.000 ώρες παρεμβάσεων σε περιστατικά κρίσης, που απαιτούσαν άμεση κινητοποίηση, αξιολόγηση κινδύνου και συντονισμό με οικογένειες και υπηρεσίες.

Η πιο συγκινητική στιγμή της ομιλίας της ήρθε όταν επέλεξε να αφηγηθεί μια πραγματική ιστορία από τη δράση του streetwork. Μια ιστορία που, όπως είπε, εξηγεί καλύτερα από κάθε αριθμό γιατί ήταν αναγκαία η δημιουργία του Κέντρου.

«Οι έφηβοι που χρειάζονται βοήθεια σπάνια θα έρθουν μόνοι τους να τη ζητήσουν», σημείωσε. «Μπορεί να μιλήσουν με θυμό, με σιωπή ή με φυγή. Γι' αυτό αποφασίσαμε να μην περιμένουμε μόνο τα παιδιά να έρθουν σε εμάς, αλλά να πάμε εμείς εκεί όπου βρίσκονται».

Περιέγραψε μια νυχτερινή προσέγγιση ομάδας εφήβων σε δημόσιο χώρο της Βέροιας. Η πρόσβαση έγινε δυνατή χάρη στην εμπιστοσύνη που είχε ήδη χτιστεί με ένα άλλο παιδί. Οι έφηβοι έθεσαν τους δικούς τους όρους, ζωγραφίζοντας ακόμη και σύμβολα με ανεξίτηλο μαρκαδόρο πάνω στους ανθρώπους της ομάδας, πριν δεχθούν να συζητήσουν μαζί τους. Ήταν, όπως παραδέχθηκε, ένα μάθημα ότι στον δικό τους κόσμο οι ενήλικες δεν έχουν τον έλεγχο· πρέπει πρώτα να κερδίσουν την άδεια να πλησιάσουν.

Λίγο αργότερα, ένα κορίτσι της παρέας, έχοντας τραυματιστεί πέφτοντας από το ποδήλατό της, ζήτησε ένα απλό τσιρότο. Στη συνέχεια έκανε μια φαινομενικά απλή ερώτηση: «Κυρία, μπορώ να έρθω στο γραφείο σας;».

Πίσω από εκείνη τη μικρή φράση κρυβόταν μια ολόκληρη ζωή γεμάτη δυσκολίες. Χρήση ουσιών, επικίνδυνες συμπεριφορές, σοβαροί κίνδυνοι για την ασφάλειά της και μια οικογένεια που δυσκολευόταν να προστατεύσει και να επικοινωνήσει. Το κορίτσι άρχισε να δέχεται συστηματική υποστήριξη και δεν ήρθε μόνο μία φορά. Για χρόνια επέστρεφε στη δομή, μαζί με μέλη της οικογένειάς της και φίλους της. Η πορεία δεν ήταν εύκολη. Υπήρξαν κρίσεις, συγκρούσεις, επιστροφές σε παλιές συμπεριφορές, θυμός και απογοητεύσεις. Όμως, μέσα από τη σταθερή σχέση εμπιστοσύνης δημιουργήθηκε σταδιακά χώρος για σκέψη, ευθύνη, αλλαγή, αποδοχή και φροντίδα του εαυτού.

Με λόγο που συνδύαζε την επιστημονική γνώση με τη βιωματική εμπειρία, η κ. Νιώπα υπογράμμισε ότι η εφηβική παραβατικότητα δεν γεννιέται στο κενό. Πολύ συχνά αποτελεί την έκφραση της βαθιάς ανάγκης ενός παιδιού να αισθανθεί ότι ανήκει κάπου, ότι κάποιος το ακούει και το καταλαβαίνει.

Γι' αυτό, όπως κατέληξε, η πρόληψη, η έγκαιρη παρέμβαση και η επανόρθωση αποτελούν τους τρεις θεμελιώδεις πυλώνες του Κέντρου Αρωγής & Ενδυνάμωσης Εφήβων. Ενός χώρου που φιλοδοξεί να γίνει το ασφαλές καταφύγιο όπου κάθε παιδί θα μπορεί να βρει όχι μόνο βοήθεια, αλλά και την ευκαιρία να ξαναγράψει την ιστορία της ζωής του