Όταν η μνήμη γίνεται βιβλίο: Η φωνή της παράδοσης ξαναζωντάνεψε στη Βέροια

Σαν να άνοιξε για λίγο ένα παλιό σεντούκι μνήμης...Στην αίθουσα εκδηλώσεων της Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας, έκαναν την εμφάνισή τους τραγούδια, παραμύθια και εικόνες μιας άλλης εποχής συγκεντρωμένα σε ένα τετράτομο έργο. Το Λύκειο των Ελληνίδων και η Δημόσια Βιβλιοθήκη Βέροιας συνδιοργάνωσαν την παρουσίαση της νέας, ολοκληρωμένης έκδοσης του τετράτομου έργου της Ελένη Κουτσογιαννοπούλου-Ψωμά, με τίτλο Λαογραφικά εκ Βεροίας και Περιφερείας, μια έκδοση που επαναφέρει στο προσκήνιο έναν πολύτιμο κόσμο της τοπικής λαϊκής παράδοσης.

Το έργο, που εκδόθηκε από τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας με την επιμέλεια του Κυριάκος Ελευθεριάδης, αποτελεί μια ολοκληρωμένη καταγραφή της προφορικής μνήμης της περιοχής. Παραμύθια, παροιμίες, τραγούδια, ήθη και έθιμα συνθέτουν ένα πολύπλευρο σώμα υλικού που ξεπερνά τη βιβλιογραφική του αξία και μετατρέπεται σε ζωντανή παρακαταθήκη πολιτισμού.

Ο συγγραφέας και ερευνητής Γιάννης Μοσχόπουλος, παρουσιάζοντας το έργο, στάθηκε ιδιαίτερα στη δομή και το εύρος του υλικού. Όπως ανέφερε, οι τόμοι περιλαμβάνουν τραγούδια από τη Βέροια και την ευρύτερη περιοχή, μαζί με αναφορές στην προέλευση και στα έθιμα που τα συνοδεύουν, έναν ολόκληρο τόμο αφιερωμένο στα παραμύθια, καθώς και έναν ακόμη με 430 παροιμίες. Χαρακτήρισε την έκδοση «πολύτιμο θησαυρό της περιοχής», υπογραμμίζοντας πως η Ελένη Ψωμά κινήθηκε ερευνητικά στο τρίγωνο Βέροια – Κόκοβα – Ρουμλούκι, ακολουθώντας τα νήματα της προσωπικής της καταγωγής.

Ο κ. Μοσχόπουλος τόνισε ακόμη πως η νέα αυτή έκδοση δίνει σήμερα την ευκαιρία «να τραγουδήσουμε ξανά τραγούδια της περιοχής και να πούμε στα εγγόνια μας παραμύθια που είχαμε ξεχάσει», ενώ επισήμανε ότι πρόκειται για ένα σημαντικό εργαλείο για ιστορικούς ερευνητές, αλλά και για όσους ασχολούνται με την τοπική ιστορία και τον λαϊκό πολιτισμό.

Από την πλευρά του, ο χοροδιδάσκαλος και ερευνητής λαϊκού πολιτισμού Αχιλλέας Τσιάρας ανέδειξε το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκε η ανάγκη καταγραφής του λαϊκού πολιτισμού. Ήθη, έθιμα, φορεσιές, τραγούδια και χοροί συγκρότησαν έναν πλούτο που κινδύνευε να χαθεί, και μέσα σε αυτή την προσπάθεια εντάσσεται, όπως σημείωσε, και το έργο της Ελένης Κουτσογιαννοπούλου-Ψωμά. Υπογράμμισε ότι το υλικό παραμένει εξαιρετικά σημαντικό και για τους σημερινούς μελετητές, καθώς αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές της τοπικής παράδοσης και γίνεται αφορμή για νέα έρευνα.

Ιδιαίτερη αναφορά στους συντελεστές της έκδοσης έκανε ο φιλόλογος και ερευνητής Χρήστος Σκούπρας, ο οποίος μίλησε τόσο για τη συγγραφέα όσο και για την επιμελητική εργασία του Κυριάκου Ελευθεριάδη. Ξεχωριστή εντύπωση, όπως ανέφερε, προκαλεί το φωτογραφικό υλικό των τόμων, καθώς λειτουργεί σαν ένα αθόρυβο αλλά ισχυρό πέρασμα στον χρόνο, τοποθετώντας τον αναγνώστη μέσα στο αυθεντικό περιβάλλον της εποχής. Παράλληλα, χαρακτήρισε τέτοιες πρωτοβουλίες της Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας ως ουσιαστική συνέχεια του πολύπλευρου πολιτιστικού της έργου.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης διαβάστηκε απόσπασμα από τον πρόλογο της ίδιας της συγγραφέα, μέσα από το οποίο αποτυπώνεται η γεωγραφική και πολιτισμική έκταση της έρευνάς της, αλλά και η βαθιά σχέση της με τα τραγούδια και τους ανθρώπους του τόπου.

Η Ελένη Κουτσογιαννοπούλου-Ψωμά, γεννημένη στη Βέροια το 1919, υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της ελληνικής λαογραφίας. Από το 1938, μαζί με τον σύζυγό της και δάσκαλό της στη μουσική, Δημήτριος Κουτσογιαννόπουλος, περιόδευσε στα χωριά της περιοχής συλλέγοντας τραγούδια, παραμύθια, παροιμίες, ιδιωματισμούς και έθιμα — έργο που τιμήθηκε ήδη από το 1940 από την Ακαδημία Αθηνών.

Ογδόντα οκτώ χρόνια μετά τις πρώτες εκείνες καταγραφές, η φωνή της μακεδονικής λαϊκής ψυχής επιστρέφει με νέα μορφή. Χάρη στην εμπιστοσύνη της κόρης της, Κατερίνα Κουτσογιαννοπούλου, και τη φροντισμένη επιμέλεια του Κυριάκος Ελευθεριάδης, οι τέσσερις τόμοι δεν αποτελούν απλώς μια εκδοτική πράξη. Είναι μια επιστροφή στη μνήμη· μια υπενθύμιση πως οι τόποι συνεχίζουν να μιλούν, όσο υπάρχουν άνθρωποι που επιμένουν να ακούν.

Την εκδήλωση συντόνισε η δημοσιογράφος Δέσποινα Βογιατζόγλου, ενώ μουσικά πλαισιώθηκε από τον Δημήτρης Τσιγγενόπουλος στη γκάιντα Πιερίων και τον Βαγγέλης Τολίκας στα κρουστά. Παραμύθια διάβασε η εκπαιδευτικός Αθηνά Φελούρη, δίνοντας στην παρουσίαση έναν τόνο σχεδόν τελετουργικό — σαν μια βραδιά όπου το παρελθόν δεν αναπολήθηκε απλώς, αλλά ξαναβρήκε τη φωνή του. Στην εκδήλωση, χαιρέτησαν ο διευθυντής της Βιβλιοθήκης, Αντώνης Γκαλίτσιος, και η πρόεδρος του Λυκείου Ελληνίδων Βέροιας, Ελισάβετ Γεωργακάρου.