Μαρτυρίες που “ζωντανεύουν” τον Εμφύλιο: Παρουσιάστηκε στη Βέροια το νέο βιβλίο του Χρήστου Σκούπρα

Δευτέρα, 30 Μαρτίου 2026 21:26
Γράφτηκε από τον/την Αντώνης Χατζηκυριακίδης

Στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας παρουσιάστηκε το νέο βιβλίο του φιλολόγου Χρήστου Σκούπρα με τίτλο «Η Νέα Ηλώνη – Το Αργυροπούλι στις φλόγες. Μαρτυρία του Θανάση Κουτίνα. Εμφύλιος, Κατοχή, Στρατιωτική Θητεία (Νιάλα 1947 – Γράμμος 1948)», σε μια εκδήλωση που φώτισε πτυχές της ταραγμένης δεκαετίας του 1940 μέσα από το πρίσμα της προσωπικής μαρτυρίας.

Το βιβλίο βασίζεται στη μαρτυρία του Θανάσης Κουτίνας, καταγεγραμμένη τη δεκαετία του 1980, και αποτυπώνει με ζωντάνια τα δραματικά γεγονότα της Κατοχής και του Εμφυλίου, που σημάδεψαν τις τοπικές κοινωνίες του Αργυροπουλίου και της ευρύτερης περιοχής του Κάτω Ολύμπου. Μέσα από την οπτική των εθνικοφρόνων, η αφήγηση αναδεικνύει την κυριαρχία του ΕΑΜ–ΕΛΑΣ την τελευταία περίοδο της Κατοχής, ενώ παράλληλα ξετυλίγει το νήμα των εμπειριών του αφηγητή κατά τη στρατιωτική του θητεία, φωτίζοντας κομβικά γεγονότα όπως η Νιάλα το 1947 και ο Γράμμος το 1948.

Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Ημαθίας, η Βιβλιοθήκη και οι Εκδόσεις Ταξιδευτής,

Στην τοποθέτησή της, η Δέσποινα Καρυπίδου, πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Ημαθίας ανέδειξε τη σημασία της ατομικής μνήμης και των προσωπικών μαρτυριών ως κρίσιμων εργαλείων κατανόησης της Ιστορίας, με αφορμή το βιβλίο του Χρήστος Σκούπρας. Όπως σημείωσε, η μαρτυρία για τα γεγονότα της Κατοχής και του Εμφυλίου δεν προσφέρει μια συνολική ερμηνεία, ωστόσο φωτίζει τη βιωμένη εμπειρία των ανθρώπων και συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της ιστορικής συνείδησης.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σταδιακή «στροφή» της ιστοριογραφίας προς τη μνήμη και το βίωμα, που επέτρεψε την ανάδειξη αφανών υποκειμένων και αποκλεισμένων αφηγήσεων, επισημαίνοντας ότι οι μαρτυρίες λειτουργούν ως φορείς τόσο γνώσης όσο και συναισθήματος. Παράλληλα, υπογράμμισε πως η δεκαετία του 1940 και ο Εμφύλιος αποτελούν κομβικό πεδίο μελέτης της μνήμης, καθώς το τραύμα και η εμπειρία των ανθρώπων εξακολουθούν να επηρεάζουν τη συλλογική ταυτότητα.

Αναφερόμενη ειδικότερα στις μαρτυρίες για τον Εμφύλιο, τόνισε ότι αποτέλεσαν διέξοδο έκφρασης απέναντι στη λήθη και την αποσιώπηση, ενώ συχνά λειτουργούν και ως διαδικασία διαχείρισης του τραύματος. Όπως επεσήμανε, η αφήγηση της εμπειρίας δεν είναι μόνο ιστορική καταγραφή, αλλά και πράξη ευθύνης και προσωπικής αλήθειας, που βοηθά τα υποκείμενα να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους με το παρελθόν.

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η Ιστορία δεν αναζητά πλέον απόλυτες ερμηνείες, αλλά επικεντρώνεται στις πολλαπλές σχέσεις με το παρελθόν, με τη μνήμη να αποτελεί βασικό πεδίο αναστοχασμού και κατανόησης τόσο της ιστορικής εμπειρίας όσο και των σύγχρονων κοινωνικών ταυτοτήτων.

Για το βιβλίο μίλησε ο ιστορικός και καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου Γιώργος Κόκκινος. Όπως τόνισε, το έργο συνιστά «εισβολή του παρελθόντος στο παρόν», επισημαίνοντας ότι η μνήμη του Εμφυλίου παραμένει ενεργή και συχνά επανέρχεται, ιδίως σε περιόδους αβεβαιότητας. Υπογράμμισε, ακόμη, την ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στη μνήμη και την προοπτική, σημειώνοντας πως οι κοινωνίες στρέφονται στο παρελθόν είτε για παρηγοριά είτε για ερμηνεία του παρόντος.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη μεθοδολογική προσέγγιση του συγγραφέα, ο οποίος –όπως επισημάνθηκε– δεν λειτουργεί ως «φρουρός της Ιστορίας», αλλά αναδεικνύει το τραυματικό παρελθόν, δίνοντας φωνή σε αφανή υποκείμενα και εντάσσοντας τη συγκεκριμένη μαρτυρία σε ένα ευρύτερο πλέγμα πηγών. Το βιβλίο, σύμφωνα με τον ομιλητή, κινείται στο πεδίο της μεταβατικής δικαιοσύνης και συμβάλλει στην ιστορική αυτογνωσία.

Από την πλευρά του, ο συγγραφέας χαρακτήρισε το έργο ως μια βαθιά προσωπική κατάθεση, επισημαίνοντας ότι η ανάγκη ανάδειξης της μαρτυρίας του Κουτίνα ωρίμασε μέσα από χρόνια ενασχόλησης με την τοπική ιστορία. Όπως ανέφερε, οι αφηγήσεις της δεκαετίας του 1940 σημάδεψαν τη δική του παιδική ηλικία, ενώ η επαγγελματική του πορεία στα Γενικά Αρχεία του Κράτους τον οδήγησε σε μια συστηματική έρευνα της περιόδου. Παράλληλα, στάθηκε στη σημασία της λήθης μετά το 1949 ως αναγκαίας συνθήκης για την κοινωνική συνοχή, χωρίς ωστόσο να αναιρείται η αξία της μνήμης.

Την εκδήλωση συντόνισε ο πρόεδρος της ΕΜΙΠΗ Νίκος Βουδούρης.

View this gallery on Flickr

View the embedded image gallery online at:
https://pliroforiodotis.gr/index.php/news/culture-menu/book-menu/115489-martyries-pou-zontaneyoun-ton-emfylio-parousiastike-sti-veroia-to-neo-vivlio-tou-xristou-skoypra#sigProId984cb78465