Ο «Καθαρμός» του Σπύρου Πετρουλάκη στη Βέροια: Μια κατάδυση στη μνήμη, το τραύμα και την αλήθεια

Την Δευτέρα η Βέροια φιλοξένησε την παρουσίαση του νέου βιβλίου του Σπύρου Πετρουλάκη, με τίτλο «Καθαρμός», στον Πολυχώρο Ελιά. Μια εκδήλωση που ξεπέρασε τα όρια μιας τυπικής βιβλιοπαρουσίασης και εξελίχθηκε σε μια ουσιαστική κατάθεση ψυχής για τη μνήμη, την ενοχή και τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για λύτρωση. Η εκδήλωση, διοργανώθηκε από τον Σύνδεσμο Φιλολόγων Ν. Ημαθίας και το Βιβλιοπωλείο Ηλιοτρόπιο, με τη συμμετοχή της Ευξείνου Λέσχης Βέροιας.

Η αφήγηση ως πράξη αντίστασης

Για το βιβλίο μίλησε η πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων, Δέσποινα Καρυπίδου, η οποία προσέγγισε το έργο όχι μόνο ως λογοτεχνικό δημιούργημα, αλλά ως μια πράξη αντίστασης σε μια «μετά-αφηγηματική εποχή». Όπως τόνισε, η αφήγηση αποτελεί ένα «ξέφωτο στο πυκνό δάσος της πληροφορίας», έναν χώρο όπου ο άνθρωπος ανακτά τον έλεγχο της εμπειρίας του, μετατρέποντας τη ζωή από άναρχη ροή σε νοηματοδοτημένη ιστορία.

Στην ανάλυσή της ανέδειξε τον «Καθαρμό» ως ένα πολυεπίπεδο έργο, όπου χρόνοι και τόποι διαπλέκονται, δημιουργώντας ένα συνεχές αφήγησης. Το παρελθόν δεν αποσύρεται, αλλά επιμένει να συνομιλεί με το παρόν, ενώ η μνήμη – επιλεκτική και εύθραυστη – λειτουργεί ως μηχανισμός επιβίωσης αλλά και αναστοχασμού.

"Ο καθαρμός είναι ένα ταξίδι όχι μονάχα στη μνήμη αλλά και στο τραύμα, την ενοχή, τη συγχώρεση ….όλα εγγενή συστατικά  της περιπέτειας της ζωής μας. Οι ήρωες του έργου συναντώνται εκ νέου, διαφορετικοί πια,  για να αποκαλύψουν την αλήθεια και να πληρώσουν το τίμημα, που όσο ακριβό κι αν είναι έρχεται πάντα με μια πνοή ελευθερίας. Με κάθε αποχαιρετισμό στο ψέμα και το μυστικό αποδεσμεύεσαι και αναλαμβάνεις στην ευθύνη της ύπαρξής σου και της μοίρας σου" σημείωσε η κ. Καρυπίδου.

Στον πυρήνα του μυθιστορήματος βρίσκεται ένα σκοτεινό, αλλά βαθιά ανθρώπινο σύμπαν. Η επιστροφή της ηρωίδας, της υδρογεωλόγου Θεοδώρας Χαραλαμπίδου, σε έναν τόπο που αναδύεται κυριολεκτικά από τον βυθό μιας τεχνητής λίμνης στην Πέλλα, πυροδοτεί μια αλυσιδωτή αποκάλυψη μυστικών.

Ο παλιός οικισμός, θαμμένος για δεκαετίες κάτω από το νερό, επανέρχεται σαν φάντασμα, φέρνοντας στην επιφάνεια όχι μόνο νεκρά σώματα, αλλά και θαμμένες αλήθειες. Η ιστορία μιας οικογένειας Ποντίων, με κεντρική μορφή τον αυταρχικό πατριάρχη Κυριάκο Καρακασίδη, λειτουργεί ως καθρέφτης μιας κοινωνίας που έμαθε να σιωπά.

"Ένας παλιός οικισμός που αναδύεται φέρνει στην επιφάνεια την ιστορία μιας οικογένειας Ποντίων τις οποίας ο πατριάρχης ορίζει όχι μόνο τη δική της μοίρα αλλά και τη μοίρα όσων διασταυρώνονται με αυτήν. Ο Κυριάκος Καρακασίδης θα χτίσει το σπίτι του στην άκρη του χωριού, απόμακρος εξωτερικά και εσωτερικά από την κοινότητα, από επιλογή αποσυνάγωγος, ανάπηρος σε κάθε δυνατότητα να συνδεθεί, υπεξούσιος των φόβων και των τραυμάτων που καθόρισαν την ιδιοσυγκρασία του. ΄Ισως σήμερα να τον χαρακτήριζαν κοινωνιοπαθή. Πάντα υπήρχαν τέτοια άνθρωποι που αδυνατούσαν να συμβιώσουν και να προσαρμοστούν σε κανόνες και που αντλούσαν νόημα από την κυριαρχία που ασκούσαν. Την εποχή όμως του Κυριάκου,  τα ήθη περιόριζαν ή εξάλειφαν κάθε δυνατότητα να προστατευτεί ο περίγυρος τους από την ψυχολογική αυτή δυσρρύθμιση.  Και το κακό όπως και το καλό καταλαμβάνει το χώρο γύρω του και ενίοτε επιβάλλεται με μια ανεξέλεγκτη δυναμική.  Η γυναίκα του η Σουμέλα «όμορφη αμόν τα κρύα νερά αλλά χαλασμέντζα»  είναι η γυναίκα που έζησε τη μέγιστη δυστυχία να συμβιώνεις με έναν άντρα που δεν διάλεξες,  δεν θέλεις αλλά του υποτάχτηκες σφραγίζοντας τη μοίρα τη δική σου και των παιδιών σου. Ζει με το κακό μέχρι να μην μπορεί να αναγνωρίσει  τις διαστάσεις του, μέχρι να ξεχάσει τι είναι καλό,  μέχρι να το αποδεχτεί ως αναπόδραστη μοίρα" σημείωσε

Οι χαρακτήρες του έργου κινούνται ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, άλλοι συγκινούν με την καλοσύνη και την αλληλεγγύη τους, άλλοι προκαλούν ανατριχίλα με τη σκληρότητα και τη βία τους. Όπως αναδείχθηκε, το κακό δεν παρουσιάζεται ως εξαίρεση, αλλά ως δύναμη που μπορεί να καταλάβει χώρο και να επιβληθεί, ιδιαίτερα όταν συναντά φόβο και σιωπή.

Κεντρική ιδέα του έργου αποτελεί η έννοια της ελευθερίας – όχι ως αφηρημένη έννοια, αλλά ως ευθύνη. Η αδυναμία διαφυγής από το κακό, όταν υπάρχει επιλογή, μετατρέπεται σε συνενοχή. Ο φόβος, όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, μπορεί να λειτουργήσει ως «ομαδικός τάφος», συμπαρασύροντας όχι μόνο όσους τον βιώνουν, αλλά και αθώους που δεν έχουν φωνή.

Ο συγγραφέας και η γέννηση της ιστορίας

Ο Σπύρος Πετρουλάκης μίλησε για τη δημιουργική διαδικασία πίσω από το βιβλίο, αποκαλύπτοντας ότι η ιστορία εκτυλίσσεται στην Πέλλα και την Ημαθία, με επίκεντρο την Κρύα Βρύση. Όπως εξήγησε, η αφήγηση προέκυψε μέσα από μια «συρραφή σκέψεων και βιωμάτων», ενώ οι χαρακτήρες του φέρουν χαρακτηριστικά πραγματικών ανθρώπων που έχει γνωρίσει.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη σύλληψη της λίμνης ως κεντρικού συμβόλου: ενός τόπου που καλύπτει, αλλά δεν εξαφανίζει· που κρύβει, αλλά τελικά αποκαλύπτει. Παρά τη σκοτεινή φύση της ιστορίας και την παρουσία ενός «κακού» ήρωα, ο συγγραφέας υπογράμμισε ότι στο έργο κυριαρχούν η αγάπη, η φιλία, η αλληλεγγύη και ο έρωτας – στοιχεία που λειτουργούν ως αντίβαρο στη βία και την ενοχή.

Μια ζωντανή εμπειρία αφήγησης

Το κοινό είχε την ευκαιρία να έρθει σε άμεση επαφή με το ύφος και την ατμόσφαιρα του βιβλίου μέσα από αποσπάσματα που διάβασε ο φιλόλογος, ηθοποιός και ποιητής Λευτέρης Κορυφίδης, δίνοντας φωνή στους ήρωες και μεταφέροντας την ένταση της αφήγησης στην αίθουσα.

Την εκδήλωση έντυσε μουσικά η Εύξεινος Λέσχη Βέροιας, με τον Αντώνης Κουβρακίδης στο τραγούδι και την Ελένη Παπαδοπούλου στη λύρα, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που συνέδεσε τη λογοτεχνία με τη μουσική μνήμη του Πόντου.