Ο εξορκισμός των ερπετών στα Ριζώματα. Ένα όμορφο έθιμο των χωριών των Πιερίων

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα έθιμα του τόπου μας, το οποίο απαντάται τόσο στα Ριζώματα, όσο και στα υπόλοιπα χωριά των Πιερίων, είναι αυτό του εξορκισμού των ερπετών, το απόγευμα της 25ης Μαρτίου, της ημέρας του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Όπως μας πληροφορεί ο λαογράφος Γεώργιος Μέγας (Μέγας Γ.Α., Ελληνικές Γιορτές και Έθιμα της λαϊκής λατρείας, σελ. 146, Αθήνα 1992), η ημέρα του Ευαγγελισμού θεωρούνταν η κατεξοχήν ημέρα της Άνοιξης και η αρχή της εαρινής περιόδου. Η περίοδος που η φύση ξυπνά και μαζί της και τα ερπετά, τα οποία, όμως, αποτελούσαν κίνδυνο για τα σπαρτά, το βασικό στοιχείο επιβίωσης των αγροτοκτηνοτροφικών πληθυσμών. Στην αγωνιώδη αρχέγονη προσπάθεια προστασίας του πληθυσμού και των καλλιεργειών από τα ερπετά έχει τις ρίζες του και το σημερινό έθιμο. Ο Ιωάννης Τσιαμήτρος, ο πρώτος που κατέγραψε το έθιμο αυτό των Ριζωμάτων (Τσιαμήτρος Ι., Λαογραφία και Παράδοση των Ημαθιώτικων Πιερίων. Ένας κόσμος που χάνεται, σελ. 122-123, Θεσσαλονίκη 2013) αναφέρει ότι νέοι και παιδιά του χωριού οργανώνονταν σε ομάδες, κρατώντας αναμμένους πυρσούς και κυπριά. Έτρεχαν γύρω από το χωριό και σε όλους τους δρόμους του λέγοντας ρυθμικά τα παρακάτω λόγια: Φύγετε φίδια / φύγετε γκουστέρια / να ο παπάς που ‘ρχιτι /με το κουτσολέμδο / θα σας κόψει του κιφάλ’ / θα σας ρίξει στου πουτάμ’.

Το έθιμο ολοκληρωνόταν με την τοποθέτηση των κυπριών που χρησιμοποιήθηκαν στην πομπή στον ξυλόφουρνο κάθε σπιτιού, πράξη που συμβολίζει την καύση των ερπετών και την εξάλειψη των κινδύνων.
Εκτός, όμως, από τους δρόμους του χωριού, το ίδιο δρώμενο γινόταν και γύρω από το σπίτι, για την προστασία της οικογένειας.

Το έθιμο αυτό το συναντάμε, με μικρές διαφοροποιήσεις, και στην Ήπειρο. Εκεί τα παιδιά παίρνουν ένα πήλινο ταψί και το χτυπούν με το κουτάλι λέγοντας Φευγάτε φίδια, γκουστερίτσια, σήμερα είν’ του Ευαγγελισμού (Μέγας Γ.Α., Ελληνικές Γιορτές και Έθιμα της λαϊκής λατρείας, σελ. 146, Αθήνα 1992) ή χτυπούσαν κουδούνια και μαγειρικά σκεύη και φώναζαν Βγάτε φίδια και γκουστέρες / γιατί έρχεται ο Βαγγελισμός / θα σας κόψει το κεφάλι / θα σας ρίξει στο ποτάμι, (https://www.nextdeal.gr/.../ta-ithi-kai-ethima-toy...), που δείχνει και την σχέση της περιοχής μας με την περιοχή της Ηπείρου.

Αλέξανδρος Βουβουλής