«Η Βέροια χθες και σήμερα»: Ένα βιβλίο για τη συλλογική μνήμη και την ιστορική αυτογνωσία της Βέροιας

Του Γιώργου Μακαρατζή, Δρ Διδακτικής της Ιστορίας

Το βιβλίο του Μάκη Δημητράκη «Η Βέροια χθες και σήμερα» εντάσσεται σε εκείνη την κατηγορία των έργων τοπικής ιστορίας που επιχειρούν να γεφυρώσουν το παρελθόν με το παρόν, όχι μέσα από μια αυστηρά ακαδημαϊκή αφήγηση, αλλά μέσω της βιωματικής μνήμης, της εικόνας και της καθημερινής εμπειρίας της πόλης. Πρόκειται για ένα έργο που απευθύνεται πρωτίστως στους κατοίκους της Βέροιας, αλλά και σε κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται για τον τρόπο με τον οποίο οι ελληνικές πόλεις μετασχηματίστηκαν στον χρόνο.

Κεντρικός άξονας του βιβλίου είναι η αντιπαραβολή του «χθες» με το «σήμερα». Ο συγγραφέας θέτει σε διάλογο τις παλιές όψεις της πόλης με τη σύγχρονη πραγματικότητα, αναδεικνύοντας τη Βέροια ως έναν αστικό χώρο που αλλάζει, συχνά χωρίς συνολικό σχεδιασμό και χωρίς επαρκή σεβασμό στη μνήμη του. Οι φωτογραφίες του βιβλίου –παλιές και νεότερες– δεν λειτουργούν απλώς ως εικονογραφικό υλικό, αλλά ως βασικός αφηγηματικός και τεκμηριωτικός πυρήνας, ικανός να προκαλέσει συγκίνηση και να αποκαλύψει με σαφήνεια τις συνέχειες και τις ασυνέχειες της αστικής εξέλιξης: δρόμοι που άλλαξαν όνομα, κτίρια και μνημεία που κατεδαφίστηκαν ή μεταβλήθηκαν σε χρήση, γειτονιές που αλλοιώθηκαν και έχασαν τον κοινωνικό τους ιστό.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στη διαχρονική συμβολή του Μάκη Δημητράκη στην ανάδειξη και τη διάσωση της τοπικής ιστορίας της Βέροιας. Ο συγγραφέας δεν εμφανίζεται αιφνιδιαστικά με το συγκεκριμένο έργο· αντιθέτως, αποτελεί έναν σταθερό και επίμονο καταγραφέα της τοπικής μνήμης. Μέσα από πολυετή ενασχόληση με αρχειακό υλικό, φωτογραφικά τεκμήρια, προφορικές μαρτυρίες και δημοσιεύσεις, έχει συμβάλει ουσιαστικά στη συγκρότηση ενός άτυπου αλλά εξαιρετικά πολύτιμου ιστορικού αρχείου της πόλης. Το «Η Βέροια χθες και σήμερα» συνοψίζει αυτή τη μακρά πορεία και αποτυπώνει μια συσσωρευμένη γνώση που δύσκολα θα μπορούσε να προκύψει χωρίς προσωπική εμπλοκή και βαθιά εξοικείωση με τον τόπο.

Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα του έργου είναι η προσβασιμότητά του. Ο Δημητράκης αποφεύγει τον βαρύ ιστοριογραφικό λόγο και επιλέγει μια καθαρή, κατανοητή γραφή, επιτρέποντας στον αναγνώστη να «περπατήσει» τη Βέροια μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Η επιλογή αυτή ενισχύει τον κοινωνικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα του έργου, καθιστώντας το προσιτό σε ένα ευρύ κοινό, πέρα από τον στενό κύκλο των ειδικών.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η εκπαιδευτική του διάσταση. Το βιβλίο μπορεί να αξιοποιηθεί δημιουργικά στη σχεδίαση και υλοποίηση δράσεων Τοπικής Ιστορίας και Τοπικής Γεωγραφίας στη σχολική εκπαίδευση, ενισχύοντας τη σύνδεση των μαθητών με τον τόπο τους και καλλιεργώντας ιστορική συνείδηση μέσα από τη σύγκριση παρελθόντος και παρόντος.

Το «Η Βέροια χθες και σήμερα» αποτελεί μια ουσιαστική συμβολή στη συλλογική μνήμη και την ιστορική αυτογνωσία της Βέροιας· ένα έργο βαθιάς αγάπης και ευθύνης απέναντι στον τόπο. Δεν πρόκειται για μια ακόμη ιστοριογραφία της πόλης, αλλά για μια προσωπική και βιωματική ματιά. Ο συγγραφέας δεν μας υπαγορεύει πώς «πρέπει» να δούμε την πόλη, αλλά μας καλεί να σκεφτούμε, να συγκρίνουμε και να αναρωτηθούμε για τις επιλογές που διαμόρφωσαν τον αστικό μας χώρο και την ταυτότητά μας. Και τελικά, να απαντήσουμε στα καίρια ερωτήματα: πώς διαχειριζόμαστε το παρελθόν μας και ποια πόλη επιλέγουμε να οικοδομήσουμε για τα παιδιά μας στο μέλλον. Και μόνο το γεγονός ότι το βιβλίο μας ωθεί να θέσουμε αυτά τα ερωτήματα, το καθιστά σημαντικό και επίκαιρο.