Αναγεννητική γεωργία και υγεία εδάφους στο επίκεντρο εκδήλωσης στη Νάουσα: Συνεργασίες και καινοτομία για έναν βιώσιμο αμπελώνα

Η υγεία του εδάφους και ο ρόλος της στην αναγεννητική γεωργία αποτέλεσαν το αντικείμενο εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 31 Μαρτίου στη Νάουσα, στον χώρο της ΒΙΒΟΝ, της πρώτης Βιβλιοθήκης Οίνου της χώρας μας.

Αφορμή για την παρουσίαση αποτέλεσαν οι πρώτες παρατηρήσεις από τον αμπελουργικό πειραματισμό που ξεκίνησε το 2024 σε δύο επιλεγμένα αμπελοτόπια σε Νάουσα και Αμύνταιο, στο πλαίσιο της συνεργασίας της Yara Ελλάς με το Κτήμα Κυρ-Γιάννη. Έχοντας ως κοινό όραμα την ενίσχυση της βιωσιμότητας του ελληνικού αμπελώνα, τα δύο μέρη δημιούργησαν πρακτικά ένα καινοτόμο Living Lab (Ζωντανά Εργαστήρια: ανοιχτά οικοσυστήματα καινοτομίας, όπου πολίτες, επιχειρήσεις, ερευνητές και δημόσιοι φορείς συνεργάζονται για να συν-δημιουργήσουν, να δοκιμάσουν και να αξιολογήσουν νέα προϊόντα, υπηρεσίες ή πολιτικές σε πραγματικές συνθήκες) με επιστημονικό εταίρο το Εργαστήριο Εδαφολογίας και Γεωργικής Χημείας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, που συνεισφέρει στη διαμόρφωση της ερευνητικής προσέγγισης, της ανάλυσης των δεδομένων και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων.

Το πάνελ της εκδήλωσης απαρτιζόταν από τους κκ Μαρία Ψαρρού, Customer Marketing & Food Chain Manager της Yara Ελλάς, τον Αλέξανδρο Παναγόπουλο, Senior Agronomist της Yara Ελλάς, Δρ. Ιωάννη Ζαφειρίου, Μέλος ΕΔΙΠ από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μπάμπη Παρχαρίδη και Βασίλη Μυλωνά, γεωπόνους και υπεύθυνους αμπελώνων Κτήματος Κυρ-Γιάννη σε Νάουσα και Αμύνταιο αντίστοιχα, και τον Μιχάλη Μπουτάρη, Αντιπρόεδρο του Κτήματος Κυρ-Γιάννη και Γραμματέα του Ιδρύματος Μπουτάρη.

Τα αρχικά ευρήματα ανέδειξαν, τόσο τη συνθετότητα των παραγόντων που καθορίζουν την υγεία του εδάφους όσο και την ανάγκη για συστηματική και συνεργατική προσέγγιση στη διαχείρισή του.

Μέσα από τις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων του πάνελ, ο καθένας από τους οποίους έφερε στο τραπέζι τη δική του τεχνογνωσία, εμπειρία και συνεισφορά στο καινοτόμο εγχείρημα, κοινή διαπίστωση ήταν ότι η υγεία του εδάφους δεν είναι αποτέλεσμα μεμονωμένων πρακτικών ή «έτοιμων συνταγών». Η βελτίωση της υγείας του εδάφους προκύπτει σωρευτικά, μέσα από τη διαρκή εφαρμογή πρακτικών και τη συνεχή αξιολόγησή τους. Αντίστοιχα, οι επιδράσεις της λίπανσης καταγράφονται κυρίως σε επιμέρους δείκτες, επιβεβαιώνοντας ότι η διαχείριση του εδάφους απαιτεί πολυπαραγοντική προσέγγιση.

Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε η κ. Μαρία Ψαρρού «Η μετάβαση προς την Αναγεννητική Γεωργία δεν μπορεί να γίνει από έναν μόνο κρίκο. Απαιτεί συνεργασία σε όλο το μήκος της Αγροδιατροφικής αλυσίδας, κοινό όραμα και πρακτικές που μετατρέπουν την ανάγκη της βιωσιμότητας σε απτές λύσεις». Από την πλευρά του, ο κ. Αλέξανδρος Παναγόπουλος υπογράμμισε: «Είναι πολύτιμη για τη Yara η πληροφορία σχετικά με την επίδραση των λιπασμάτων τόσο στην καλλιέργεια, όσο και στην υγεία του εδάφους, προκειμένου η εταιρεία να συνεχίσει να αναπτύσσει αποδοτικές και περιβαλλοντικά φιλικότερες λύσεις θρέψης των φυτών».

Στην αξία των μετρήσιμων δεδομένων και τον συνεχή πειραματισμό στάθηκαν και οι γεωπόνοι του Κτήματος Κυρ-Γιάννη, που αποτελεί ένα από τα κορυφαία ελληνικά οινοποιεία σε επίπεδο αμπελοοινικής έρευνας και επένδυσης στην χώρα μας, στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης βιωσιμότητας.

Ο Δρ. Ιωάννης Ζαφειρίου ξεκίνησε με μια επεξηγηματική ενημέρωση των ευρωπαϊκών πολιτικών για το έδαφος και το περιβάλλον, με έμφαση στο EU Soil Strategy & στο Soil Monitoring Law [Directive (EU) 2025/2360] με αναφορά στους δείκτες και τα όρια που πρέπει να διαμορφωθούν το επόμενο χρονικό διάστημα και παράλληλα παρότρυνε τους παρευρισκόμενους να αναζητήσουν και να μελετήσουν το αναρτημένο κείμενο στη σελίδα της κομισιόν. Ενδιαφέρουσα ήταν και η αναφορά στον κίνδυνο που αντιμετωπίζουν τα Ευρωπαϊκά εδάφη, με χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι το 60% των εδαφών θεωρούνται μη υγιή και κινδυνεύουν από διάφορους παράγοντες ερημοποίησης όπως είναι: η ρύπανση, η διάβρωση, η αλατότητα κ.ά.

Στο τελευταίο κομμάτι της τοποθέτησης του ο Δρ. Ζαφειρίου περιέγραψε το πειραματικό που πραγματοποιήθηκε στο Αμύνταιο και το Γιαννακοχώρι Νάουσας, όπου εφαρμόστηκε το πρωτόκολλο Soil Health Protocol CASH, με παράλληλη χρήση κάποιων από τους δείκτες που δημοσιευτήκαν στο Soil Monitoring Law. Παράλληλα δόθηκε έμφαση στη σημασία της σύμπραξης των τριών φορέων, καθώς κατά τις αναλύσεις των ποιοτικών δεδομένων , πέρα από το εργαστήριο εδαφολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών συμμετείχε και το εργαστήριο Megalab Analytical Services της Yara για τη φυλλοδιαγνωστική, καθώς και τα εσωτερικά εργαστήρια του Κτήματος Κυρ-Γιάννη για τον προσδιορισμό των ποιοτικών και ποσοτικών χαρακτηριστικών της παραγωγής, μετουσιώνοντας έτσι στην πράξη την ουσία ενός living lab.

Κλείνοντας ο Μιχάλης Μπουτάρης, υπογράμμισε πως το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η μετάβαση σε πιο βιώσιμη αμπελουργία δεν μπορεί να επιτευχθεί μεμονωμένα. Απαιτεί συνεργασίες, κοινή γλώσσα μεταξύ διαφορετικών κλάδων και, κυρίως, συνεχή μέτρηση και αξιολόγηση. Σε ένα περιβάλλον όπου το έδαφος λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός, οι λύσεις δεν προκύπτουν έτοιμες — καλλιεργούνται». Χαρακτηριστικά ανέφερε: "Η προσέγγιση τριών διαφορετικών φορέων με διαφορετικές οπτικές ο καθένας σε μία πολυετή συνεργασία εκφράζει και σε επιχειρησιακό επίπεδο τη συμβιωτική σχέση που επιθυμούμε και οι ρίζες των αμπελώνων μας να έχουν με το οικοσύστημα του εδάφους τους. Η σημερινή εκδήλωση επιβεβαίωσε την προσήλωσή μας όχι μόνο στην τεκμηρίωση ως προϋπόθεση για το δημόσιο διάλογο, αλλά και στο ανοιχτό μοίρασμα δεδομένων & εμπειριών με όσους επιθυμούν να συνοδοιπορήσουν μαζί μας στο μονοπάτι της αναγεννητικής γεωργίας. Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος από τη γόνιμη ανταλλαγή εμπειριών και απόψεων μεταξύ των περισσότερων οινοποιών της Νάουσας, αλλά και πολλών γεωργών και γεωπόνων, που συνδέθηκαν και υβριδικά από πολλά αμπελοτόπια της χώρας μας. Στον ενδιάμεσο αυτό σταθμό, τα πρώτα αποτελέσματα του διετούς πειραματισμού δείχνουν τις διορθώσεις που χρειαζόμαστε για την αναγέννηση του εδάφους και την περαιτέρω βελτίωση της υγείας του. Είμαστε ευγνώμονες στη Yara και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών για αυτή την μακρόπνοη και δυνατή συνεργασία."

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πειραματισμός αυτός αποτέλεσε αντικείμενο και μεταπτυχιακής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, επιβεβαιώνοντας την πολλαπλή σημασία του εγχειρήματος που συνεχίζει.

Η παρουσίαση της εκδήλωσης και η συζήτηση που ακολούθησε, είχε ως συντονίστρια την δημοσιογράφο Μαρία Μαθιοπούλου (Voria.gr). Παράλληλα με τον φυσικό χώρο διεξαγωγής της εκδήλωσης στη Νάουσα, υπήρχε ζωντανή σύνδεση με Αμύνταιο (οινοποιείο Κτήματος Κυρ-Γιάννη στον Άγιο Παντελεήμονα) και Σαντορίνη (Κτήμα Σιγάλα), προσελκύοντας συνολικά σχεδόν 100 άτομα.